Pozew, umowa, druk, wyrok, nakaz

Motto:

„ Asystent  i  opiekun  uzupełniają się  wzajemnie. Osoba niepełnosprawna potrzebuje  pomocy  w  codziennych  czynnościach związanych  z  samoobsługą  lub  prowadzeniem  domu. Musi  zostać  wówczas  rzeczywiście „zaopiekowana”, wyręczona. Dokładniej; jej niepełnosprawne ciało  powinno  być  wyręczone, nie  zaś umysł”.

Izabela  Odrobińska

„Osobisty  asystent  osoby  niepełnosprawnej”

Rada Główna PTSR, Dębe 2003

„Wyniki  Spisu  Powszechnego  z maja 2002 r.  mówią, że  w Polsce jest prawie 5 mln 457  tys.  osób niepełnosprawnych,  z czego około 4 mln 450 tys.  –  to  osoby  niepełnosprawne prawnie, tj. takie, które mają odpowiednie  aktualne orzeczenie  wydane przez organ  do tego uprawniony. Pozostali, a jest ich  ponad milion  to osoby niepełnosprawnie  biologicznie, tj. nie mające  stosownego orzeczenia, ale  z całkowitą  lub poważnie ograniczoną  zdolnością do wykonywania  czynności  podstawowych”(Cichosz, 2003).

Przedstawione tutaj dane świadczą o tym, że niepełnosprawność  stanowi  problem  społeczny  i zdrowotny  naszego kraju. Osoby niepełnosprawne  wymagają  określonych usług opiekuńczych  oraz odpowiedniej  rehabilitacji. Obok rehabilitacji  medycznej, psychologicznej, zawodowej,  społecznej,  ważna jest rehabilitacja środowiskowa. Tutaj usługi  osobom niepełnosprawnym  zapewnia najbliższe  środowisko. Stanowi  je  rodzina oraz społeczność lokalna.

Asystent  osoby  niepełnosprawnej – nowy  zawód  w  obszarze  pomocy  społecznej

Asystent  osoby  niepełnosprawnej  jest nowym zawodem  w obszarze pomocy  społecznej. Rozporządzenie  Ministra  Edukacji Narodowej  z dnia  29 marca  2001 r.  zmieniające rozporządzenie  w sprawie klasyfikacji  zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz.U.  z 2001 r. nr 34, poz. 405) wprowadziło ten zawód  do grupy nowych  zawodów  w  pomocy  społecznej.

Asystent osoby niepełnosprawnej ma umożliwić  tej osobie  aktywne  uczestnictwo  w życiu  społecznym. Jest  wykonawcą usług opiekuńczych, ale nie opiekunem. Pomaga rodzinie niepełnosprawnego, ale jej nie  wyręcza. Ma pomóc  w wykonywaniu określonych  zadań i czynności.

Zastanówmy się, jaki  powinien być  asystent osoby niepełnosprawnej. Zebrałam wszystkie pożądane  jego umiejętności oraz predyspozycje  zawodowe  w poniższy dekalog.

Asystent powinien:

1)      być uczciwy i rzetelny;

2)      dążyć  do akceptacji osoby niepełnosprawnej  poprzez jej środowisko lokalne;

3)      pomagać osobie niepełnosprawnej w rozwiązywaniu jej problemów;

4)      być zawsze gotowy nieść pomoc;

5)      być komunikatywny;

6)      brać udział w życiu codziennym  osoby niepełnosprawnej  na tyle, na ile wyraża ona na to chęć;

7)      pomagać osobie niepełnosprawnej w wyborze formy rehabilitacji;

8)      pomagać osobie niepełnosprawnej  w rozwoju jej zainteresowań;

9)      zapewnić osobie niepełnosprawnej  opiekę specjalistyczną;

10)  być empatyczny, życzliwy, wspierający i dobrze poinformowany.

Do swojej roli  zawodowej asystent osoby niepełnosprawnej musi  być odpowiednio przygotowany, ponieważ  łączy w sobie zawód opiekuna, pracownika socjalnego oraz pielęgniarki.

Program Nauczania Ministerstwa Edukacji  Narodowej nr 346[02]/SP/MEN/2001.06.26  zakłada, że  asystent osoby niepełnosprawnej  powinien posiadać wiedzę z  zakresu  szeroko rozumianej niepełnosprawności, oraz umiejętność niesienia pomocy w różnych  sytuacjach. „Ważnym  elementem jest umiejętność, opracowywania, wdrażania, weryfikowania i ewaluacji planu pomocy. W celu zminimalizowania sytuacji  zagrażających  zdrowiu  niepełnosprawnego należy  wykształcić umiejętności z zakresu medycyny oraz promocji  zdrowia. Wyzwaniem dla  asystenta  ma być przełamywanie  stereotypów i pobudzanie  aktywności osoby niepełnosprawnej  oraz jej najbliższego otoczenia. Udzielanie  wszelkiej pomocy (…) współpraca  z odpowiednimi  instytucjami  społecznymi, zachęcanie  do  aktywności, (…), pozyskiwanie  sponsorów i partnerów do działania na rzecz niepełnosprawnych” (Chorab, 2004, s. 105).

 
Miejsce pracy  asystenta osoby niepełnosprawnej

 
Istota niepełnosprawności polega na zależności od innych. Usługi  asystentów osób niepełnosprawnych  są potrzebne. W myśl „ zasady 4” standardowych  zasad wyrównywania  szans  osób niepełnosprawnych ONZ z 1993 r. -  „ państwa  powinny zapewnić usługi asystenta osoby niepełnosprawnej, przewodnika i tłumacza, zgodnie  z  potrzebami osoby niepełnosprawnej  jako ważne narzędzie  wyrównywania  szans”.

 
Moim zdaniem asystenci  osób niepełnosprawnych powinni działać przy  organizacjach  zajmujących się osobami  niepełnosprawnymi. Każdy  asystent  ma inne  zadania do wykonania  w zależności od rodzaju niepełnosprawności  swojego podopiecznego. Taka asysta oznacza wsparcie  w tych  momentach, w których  ta osoba  nie może  sobie  w danej  chwili  dać  rady. Przykładowo  praca  asystenta osoby  niesłyszącej  będzie polegać na pośredniczeniu  w komunikacji  interpersonalnej realizowanej poprzez tłumaczenie  języka  migowego.

 Uważam, że zakres działania  asystenta  osoby  niepełnosprawnej  powinien  być ustalony  w ośrodkach pomocy  społecznej w oparciu o potrzeby  niepełnosprawnych  podopiecznych. Pracownicy  socjalni  powinni  wiedzieć, ile osób  w ich rejonie i  jakim  zakresie potrzebuje  tego  rodzaju  wsparcia. Usługi  takie powinny  być darmowe lub częściowo  pokrywane  z budżetu państwa. Co ważne, osoby  niepełnosprawne powinno być na nie  stać. W każdym ośrodku pomocy  społecznej  powinien być prowadzony  rejestr  tychże  asystentów. Ich  zatrudnienie mógłby opłacać  w ¾  części PFRON, zaś  ¼ zatrudnienia  mogłaby opłacać osoba niepełnosprawna korzystająca  z powyższej  usługi. Jeżeli  ma  taką potrzebę, a nie  ma wystarczających  środków  finansowych na jej opłacenie, wówczas powinna  być  zwolniona  z  opłaty. Pracę  asystenta powinny  pilotować  ośrodki  pomocy  społecznej.

 
Model  wspomaganego  zatrudnienia  niepełnosprawnych

Osoby niepełnosprawne  są nadal  rzadkością  w  wielu  instytucjach. Pracodawcy  mają obawy związane  z niską  wydajnością ich  pracy  oraz dużymi  kosztami  zatrudnienia. Ustawa  z dnia 27  sierpnia  1997 r. o rehabilitacji  zawodowej  i  społecznej oraz  zatrudnianiu  osób  niepełnosprawnych (Dz.U. z 1997 r. nr  123, poz. 776 z póżn. zm. ) przewiduje   pomoc  asystenta, w przypadku, gdy pracodawca zechce  zatrudnić osobę niepełnosprawną.

Zatrudnienie  wspomagane jest indywidualnym wsparciem  udzielonym zatrudnionej osobie  niepełnosprawnej  w miejscu  pracy.   Stanowi  ono  jedną  z form  aktywizacji zawodowej  osób legitymujących  się  znacznym  lub umiarkowanym  stopniem  niepełnosprawności z jednoczesnym  zapewnieniem im pomocy  i  wsparcia.

Powyższy model zakłada   zatrudnienie  osoby  niepełnosprawnej  wraz z  asystentem    wspomagającym. Asystent  osoby  niepełnosprawnej ma  za  zadanie pomagać tej osobie  w zakresie  komunikowania  się  z  otoczeniem  oraz  czynnościach trudnych  do  samodzielnego wykonania  na  danym  stanowisku  pracy.  Taki  rodzaj  zatrudnienia  zapewnia  właściwą  rehabilitację  zawodową  oraz  społeczną. Osoby  sprawne  inaczej   zatrudniane  na  otwartym  rynku  pracy razem  z osobami pełnosprawnymi  korzystają  z ich  pomocy. Co ważne,  w  czynnościach  wspomagających asystent  nie  wyręcza  osoby  niepełnosprawnej.

„Rząd  zapowiada wprowadzenie  na  szerszą  skalę modelu  wspomaganego  zatrudnienia  niepełnosprawnych.  Samorządy  już  szkolą  i  zatrudniają  pracowników, którzy  w miejscu  pracy  będą pomagać takim  osobom” – informuje  „Gazeta Prawna”  w  wydaniu  z  dnia 1 – 3  września  2006 r.  Programy  szkoleń i  zatrudniania  asystentów  już funkcjonują  w większych  miastach Polski.

Zadania  asystenta  zawodowego  w uzyskaniu  zatrudnienia osoby  niepełnosprawnej

1)      ocena  możliwości  zawodowych  swojego podopiecznego;

2)      znalezienie odpowiedniego pracodawcy, który chciałby  z osobą niepełnosprawną nawiązać  stosunek  pracy;

3)      konsultacja  z pracodawcą w kwestii zasad oraz  warunków zatrudnienia  osoby  niepełnosprawnej;

4)      pomoc osobie niepełnosprawnej  w  kompletacji dokumentacji  związanej  z  zatrudnieniem;

5)      obecność  asystenta podczas  rozmowy  kwalifikacyjnej;

6)      poinformowanie  pracodawcy o możliwości dofinansowania  zatrudnienia tejże osoby;

7)      wspólna konsultacja  z pracodawcą dotycząca  warunków  zatrudnienia;

8)      pomoc  w dostosowaniu  stanowiska  pracy do potrzeb osoby  niepełnosprawnej;

9)      przygotowanie  współpracowników  w zakresie  współdziałania  z  zatrudnioną osobą niepełnosprawną;

10)  pomoc osobie niepełnosprawnej  w nawiązaniu właściwych  stosunków  w pracy;

11)  przyuczenie zatrudnionego niepełnosprawnego do wykonywania przez niego obowiązków na  danym  stanowisku  pracy;

12)  asystowanie  w czasie pracy  tej osoby;

13)  pomoc  w  wykonaniu  trudniejszych  zadań wynikających  z danego  rodzaju  pracy.

Co istotne, konieczny jest  okresowy  kontakt asystenta  zawodowego  z pracodawcą oraz  pomoc  w rozwiązywaniu  powstałych  problemów  zawodowych. Ma to na celu trwałość  stosunku  pracy  z osobą niepełnosprawną.

Co mówią przepisy?

Zawód  asystenta osoby  niepełnosprawnej jest  zawodem  stosunkowo  młodym. Dotychczas  w prawodawstwie polskim nie było tzw. asystentury. Jej pierwsze oznaki  zostały wprowadzone  Ustawą z dnia  20 kwietnia  2004 r.  o zmianie  i  uchyleniu  niektórych  ustaw  w związku z uzyskaniem  przez Rzeczpospolitą  Polską  członkowstwa  w Unii  Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. nr 96, poz. 959). W  noweli art. 26 d ust. 1 Ustawy  z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji  zawodowej  i  społecznej oraz zatrudnianiu  osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 1997 r. nr 123, poz. 776; zm. Dz.U. z 2004 r. nr 96, poz. 959) ustawodawca pisze: „Pracodawca, który  zatrudnia pracownika  niepełnosprawnego, może otrzymać  ze środków  Funduszu zwrot miesięcznych  kosztów  zatrudnienia  pracowników pomagających  pracownikowi  niepełnosprawnemu w pracy  w  zakresie  czynności ułatwiających  komunikowanie się  z otoczeniem, a także  czynności niemożliwych  lub  trudnych  do samodzielnego  wykonania przez pracownika niepełnosprawnego na stanowisku  pracy”.

Co istotne,  w świetle  art. 26d ust. 3 ustawy  rehabilitacyjnej  liczba  godzin przeznaczonych  wyłącznie  na pomoc pracownikowi  niepełnosprawnemu  nie może przekraczać  liczby  godzin odpowiadającej  20 % liczby  godzin  pracy  pracownika  w miesiącu. Pracodawca może  zatrudnić  asystenta na  cały  etat, jeżeli  zatrudnia  pięć osób niepełnosprawnych, potrzebujących  jego  pomocy.

Pomoc  osobistego  asystenta  zatrudnianego niepełnosprawnego  rodzi po  stronie  pracodawcy  zwrot  miesięcznych  kosztów  jego  zatrudnienia ze  środków Państwowego  Funduszu  Rehabilitacji  Osób  Niepełnosprawnych

Właściwe jest  tutaj  par. 10 Rozporządzenia  Ministra Polityki  Społecznej  z dnia  15  września  2004 r.  w sprawie   zwrotu  kosztów  przystosowania  stanowisk  pracy, adaptacji  pomieszczeń  i urządzeń do potrzeb osób niepełnosprawnych  oraz kosztów  zatrudnienia  pracownika pomagającego  pracownikowi  niepełnosprawnemu (Dz.U.  z  2004 r. nr  215, poz.  2186). Ustawodawca informuje: „Zwrot kosztów (…) obejmuje  wynagrodzenie  pracowników pomagających  pracownikowi  niepełnosprawnemu w zakresie  czynności  ułatwiających  komunikowanie się  z otoczeniem,  a także  czynności  niemożliwych  lub  trudnych  do  samodzielnego  wykonania  przez pracownika  niepełnosprawnego na  stanowisku  pracy, za  czas poświecony  wyłącznie  na tę pomoc”.

Czy  asystenci  są  potrzebni?

Autorzy  Raportu -  „Niepełnosprawni - normalna  sprawa”, zainicjowanego  przez  redakcję „Integracji” wskazują: „Do realizacji  aktywnej  polityki  społecznej wobec  osób niepełnosprawnych  konieczne  są  stałe  badania informujące  o liczbie  i strukturze  osób  niepełnosprawnych,  ich  usytuowaniu  na  rynku  pracy zaspokajaniu  ich  potrzeb, funkcjonowaniu  w domu  rodzinnym, w pracy i społeczeństwie, tj. w środowiskach, w których  zachodzą procesy integracji  społecznej” (Raport , 2001, s.21).

Moim  zdaniem asystentów osoby  niepełnosprawnej  powinna  zatrudniać  rodzina  z osobą  niepełnosprawną  lub  rodzina założona  przez  osoby  niepełnosprawne,  pracodawcy, którzy  nawiązują z osobą  niepełnosprawną  stosunek  pracy, oraz  domy  pomocy  społecznej.

Uważam, że małżeństwa osób niepełnosprawnych  w stopniu  lekkim powinny  mieć  stałą  lub  dorażną  pomoc  takiego  asystenta.  Bywa tak, że  rodzina  nie chce  lub  nie może  pomóc  takiemu  małżeństwu.  Pomoc  asystenta  polegałaby  głownie  na  dysponowaniu  pieniędzmi swoich  podopiecznych.  Asystent  mógłby  z ich  rent  opłacać  mieszkanie oraz media. Mógłby  pomóc im  zrobić  sensowne  zakupy oraz  załatwiać  sprawy  urzędowe. Ponadto  może  pomóc im  zagospodarować  czas  wolny, poprzez  zapewnienie im  uczestnictwa  w kulturalnych  imprezach  otwartych  typu: kino, wycieczka  krajoznawcza, czy  ogólnodostępne   imprezy  plenerowe  n.p. Dni  Libiąża.

Asystent  osoby  niepełnosprawnej  poprzez  swoją pracę skierowaną  na  podopiecznych  świadczy  pracę  socjalną.  Kształcenie   tych  osób nie  jest absolutnie   produkcją  bezrobotnych  ustawiających  się  w  kolejce  po  zasiłek. Jest bezapelacyjnie  gwarancją  sukcesu. Po pierwsze, na pewno  znajdzie  on  zatrudnienie. Nie muszę  tutaj  mówić, jakie  ma znaczenie  praca  w życiu  człowieka. Będzie  mógł on  rozwijać  siebie  i pomagać innym.  Po drugie, odciąży  społeczeństwo. Będzie  wykonywać te czynności, do których  inni  czują  niesmak, lub nie  wyobrażają  sobie  tego  rodzaju  pracy. Osoba niepełnosprawna, dzięki  posiadaniu  osobistej  asysty będzie  mogła uczestniczyć  w  życiu  społeczeństwa np. poprzez  zatrudnienie  wspomagane. Nie jest  żadną mrżonką dla niepełnosprawnego  posiadanie   zamiast  pielęgniarki  na godzinę dziennie  własnego  asystenta.

Na  forum  internetowym www.gazeta.pl  - jeden  z internautów pisze: „Sam jestem  niepełnosprawny (na wózku) i mam dziewczynę niepełnosprawną  (też na wózku). Wiem,  że dla naszego wspólnego  życia, byłaby  taka osoba niezbędna, ale niestety nie widzę  takich  perspektyw, żeby się cos zmieniło jeśli chodzi  o kwestię  finansowania. A przecież  lepiej, żeby  miasto opłaciło taką osobę, niż  w przyszłości  oboje mielibyśmy  się  znaleźć  w domu  opieki (…)”.

Zawód  asystenta osoby  niepełnosprawnej  powinien  być  szerzej  nagłaśniany  w mediach.

Na  kształcenie chętnych  do  tego  zawodu są   przeznaczone dotacje  unijne. Nie  zawsze są one  należycie  wykorzystywane.  Czy nasze  społeczeństwo  jest  aż tak  bogate, żeby  sobie  na  to  pozwolić?

Literatura

Akty  prawne:

1.      Rozporządzenie Ministra Polityki  Społecznej z dnia 15 września  2004 r.  w sprawie  zwrotu  kosztów  przystosowania stanowisk  pracy, adaptacji  pomieszczeń i urządzeń do potrzeb osób niepełnosprawnych  oraz kosztów  zatrudnienia  pracownika  pomagającego  pracownikowi  niepełnosprawnemu (Dz.U.  z 2004 r. nr 215, poz. 2186);

2.      Rozporządzenie  Ministra  Edukacji Narodowej  z dnia  29 marca  2001 r.  zmieniające  rozporządzenie  w sprawie  klasyfikacji  zawodów  szkolnictwa  zawodowego (Dz.U.  z 2001 r.  nr  34, poz. poz. 450;

3.      Ustawa  z dnia  20  kwietnia  2004 r.  o zmianie  i  uchyleniu niektórych  ustaw  w związku  z uzyskaniem przez Rzeczpospolitą Polską  członkowstwa  w Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. nr  96, poz.  959);

4.      Ustawa  z dnia  27 sierpnia  1997 r.  o rehabilitacji  zawodowej  i  społecznej oraz  zatrudnianiu  osób niepełnosprawnych 9Dz.U. z 1997 r. nr 123, poz. 776; zm. Dz.U. z 2004 r. nr 96, poz. 959)

Wydawnictwa  zwarte:

Artykuły prasowe:

Wanda  Książek

 Kolegium  Pracowników  Służb  Społecznych  w  Czeladzi